Bánh xe học tập (Wheel of Learning) – Phần 1: Cách thức tương tác giữa người lớn và trẻ nhỏ
Hôm rồi có mẹ hỏi mình “HighScope có gì hay vậy cô?!”…. Thế là mình nghĩ ra cần làm một chuyên mục giải đáp thắc mắc về HighScope, bắt đầu với Bánh xe học tập – HighScope’s Wheel of Learning; mô hình trực quan giúp minh họa cách tiếp cận toàn diện của Chương trình giáo dục Mầm Non HighScope ba mẹ nhé!
Tâm điểm của Bánh xe chính là phương pháp Active Learning – Học tập chủ động và các Chỉ số phát triển theo độ tuổi (Key Developmental Indicators – KDIs). Kết quả của các nghiên cứu tâm lý giáo dục hiện đại đều cho thấy sự chủ động của người học – dù là trẻ em hay người lớn – đều mang lại hiệu quả tối ưu nhất trong quá trình học tập. Người Giáo viên, bằng sự kiên nhẫn quan sát của mình sẽ kết nối những hoạt động “chơi mà học” của trẻ với các chỉ số phát triển (KDIs) để đánh giá năng lực cá nhân từ đó lên kế hoạch hỗ trợ theo năng lực riêng của từng bạn. Để đảm bảo thành công tâm điểm giáo dục này, có bốn yếu tố bắt buộc, cần phải áp dụng đồng thời trong quá trình triển khai chương trình HighScope, bao gồm (1) Cách thức tương tác, hỗ trợ trẻ từ Giáo viên/ Người lớn, (2) Môi trường học tập, (3) Lịch sinh hoạt, cách thức tổ chức lớp học và (4) Các công cụ khảo sát (năng lực của trẻ, năng lực của Giáo viên, và chất lượng giáo dục của nhà trường). Bài đầu tiên, chúng ta tìm hiểu về yếu tố quan trọng nhất trong Phương pháp Học tập chủ động, chính là “Cách thức tương tác giữa trẻ và người lớn” (Adult – Child Interaction). Lưu ý là cách thức tương tác này nếu được áp dụng đồng thời trong gia đình sẽ cực kỳ hiệu quả cho các bạn đấy ạ!
HighScope đặc biệt xem trọng cách người lớn tương tác với trẻ, yếu tố đầu tiên của Bánh xe học tập. Người lớn, bao gồm cả cha mẹ, thầy cô… có xu hướng xem bạn nhỏ là đối tượng cần dạy dỗ, chỉ bảo mà quên đi trẻ có một món quà vô giá từ tạo hoá – sự tò mò, niềm yêu thích khám phá – mà theo năm tháng, người lớn dần bị mai một! Một cách đơn giản, nếu ta cầm một quả táo đưa cho trẻ và nói “đây là quả táo, táo có màu đỏ, để ăn!”, thế là ta đã tạo nên một lối mòn tư duy của trẻ về quả táo. Còn nếu ta lùi lại, đơn giản chỉ đưa cho trẻ quả táo và kiên nhẫn xem con làm gì với nó thì ba mẹ sẽ thấy, với bản năng tò mò vô giá, con sẽ dùng hết giác quan của mình, để nếm, ngửi, để quan sát, sờ chạm… rồi sau đó lăn tròn như một quả bóng, một cái bánh xe hoặc thậm chí là một người bạn tưởng tượng khi vẽ thêm mắt mũi… Chính lúc này, trẻ không chỉ tự mình khám phá quả táo như một loại trái cây với đủ mùi vị mà còn nhìn thấy những chức năng sáng tạo khác của quả táo; để khi cần thiết sử dụng quả táo như một công cụ giải quyết vấn đề; đáp ứng nhu cầu chơi – sáng tạo của bản thân.
Vậy thì, việc của người lớn trong trường hợp này là quan sát cách thức trẻ tiếp cận với quả táo để chơi song song với con, như một người bạn rồi nhẹ nhàng gợi mở thêm cách tiếp cận khác mà con chưa kịp khám phá. Quan trọng hơn hết, từ bỏ “thói quen kiểm soát” và hạn chế “những mong đợi” sẽ giúp người lớn nhìn thấy điểm mạnh riêng của từng bạn nhỏ, tôn trọng cách thức tiếp thu thế giới xung quanh của mỗi bạn để có cách hỗ trợ phù hợp, theo năng lực của riêng con mà không cần so sánh với các chuẩn mực. Vì điều thực sự quan trọng trong quá trình trưởng thành của một bạn nhỏ mầm non là duy trì niềm yêu thích khám phá, sự háo hức với những điều mới lạ, tự tin với năng lực của bản thân để không bỏ cuộc, kiên trì giải quyết vấn đề.
Trong chương trình HighScope, ở mỗi chỉ số phát triển, HighScope hướng dẫn Giáo viên các biểu hiện để đánh giá năng lực của trẻ và cách hỗ trợ tương ứng. Cụ thể, trẻ có những biểu hiện cơ bản trong lĩnh vực số học, môn Toán sẽ cần chiến lược tương tác cấp độ một để con nắm chắc kiến thức, tự tin để dần dần phát triển lên cấp độ tiếp theo. Nếu nóng lòng muốn con đạt được thành tích giống như bạn, người Giáo viên sẽ áp dụng mức độ hỗ trợ cao hơn cho một bạn nhỏ chưa đủ năng lực lĩnh hội; từ đó khiến con vừa không thể tiếp thu kiến thức, vừa mất lòng tin vào bản thân. Ngược lại, dạy dưới sức của một bạn nhỏ có cấp độ hiểu biết cao, không kịp thời cung cấp các thử thách sẽ khiến con nản lòng, mất động lực khám phá hoặc nguy hiểm hơn tự tin thái quá và xem thường các bạn cùng lớp. Trong cùng một nội dung bài học, Giáo viên HighScope cần đảm bảo rằng trẻ không bị giới hạn bởi khuôn mẫu do người lớn đặt ra, mà chủ động sáng tạo, tự khám phá trong mục tiêu bài học để thể hiện bản sắc cá nhân. Bởi, tư duy và tính cách của các bạn hình thành ngay từ những trải nghiệm học tập đầu tiên, từ chính những cơ hội và cả thách thức mà người Giáo viên và môi trường giáo dục Mầm Non mang đến cho các bạn trong những năm đầu đời.
Ngay hôm nay, ba mẹ thử áp dụng cách thức tương tác này với con nhé! Hãy kiên nhẫn trong một thời gian, mình sẽ nhận thấy những thay đổi tích cực đó ạ! Hẹn ba mẹ kỳ tiếp theo, mình trao đổi về 3 yếu tố còn lại của Bánh xe học tập và giải thích tầm quan trọng vì sao phải kết hợp đồng thời tất cả 4 yếu tố trong quá trình triển khai HighScope với cả nhà nhé!
